Rumelifeneri, İstanbul’un kuzey ucunda, tarihin, doğanın ve balıkçılık kültürünün iç içe geçtiği en özgün yerleşimlerden biridir. Coğrafi açıdan Rumelifeneri, İstanbul’un “en”lerinden biridir. İstanbul Boğazı ile Karadeniz’in birleştiği noktada, Sarıyer ilçesine bağlı bir uç köydür. Sarıyer merkezine yaklaşık 11 km mesafededir.
Bölge, “Boğaz’ın damı” sayılabilecek yüksek sırtlara sahiptir. Sahilçamı, karaçam ve meşe ağaçlarıyla kaplı yamaçları, biyolojik çeşitlilik açısından zengindir. İstanbul’un en önemli kuş göçü yoğunlaşma alanlarından biridir. Yüz binlerce kuşun göç döneminde durak noktası olması, bölgeye küresel bir ekolojik önem katar.
Köyün demografik ve sosyal dokusu, Türkiye tarihindeki büyük değişimlerin bir aynasıdır. 1923 Mübadelesi öncesinde bir Rum balıkçı köyü olan yerleşim, mübadele sonrası Rum sakinlerinin ayrılmasıyla Karadeniz bölgesinden (özellikle Rize) gelen vatandaşlarımıza yurt olmuştur. Bugün yaklaşık 3.500 kişilik bir nüfusa sahiptir.
Köyde eskiden yoğun olan Rum nüfusun izleri, 1970’lere kadar ayakta kalan kilise kalıntılarıyla bilinir. Bugün bu yapının yerinde Yeni Cami yükselmektedir.
Tarihi Deniz Feneri, 1856 yılında Kırım Savaşı sırasında, Fransız ve İngiliz gemilerinin güvenli geçişini sağlamak amacıyla inşa edilmiştir. Deniz seviyesinden 58 metre yükseklikte olan fener, 30 metrelik kulesiyle bugün hala denizcilere yol göstermektedir. Rumelifeneri’nin tarihi, hem savunma hem de seyir güvenliği üzerine kuruludur.
18. yüzyılda Osmanlı döneminde inşa edilen kale, Boğaz’ın Karadeniz girişini korumak amacıyla stratejik bir noktaya kurulmuştur. Dikdörtgen planlı yapısı, yığma taş işçiliği ve sekizgen kuleleri ile dönemin askeri mimarisini yansıtır. Cumhuriyet döneminde de askeri karakol olarak kullanılmış olan kale, bugün maalesef bakımsızlık ve tahribatla karşı karşıyadır.
Köyün can damarı balıkçılıktır. Mendirek ve liman, sadece köyün değil, komşu Garipçe köyünün teknelerine de ev sahipliği yapar. Sosyal yaşamın merkezi ise asırlık çınarın gölgesindeki köy meydanıdır. Henüz tam anlamıyla betonlaşmamış olması, burayı günübirlikçiler için bir kaçış noktası yapar. Uygun fiyatlı balık lokantaları ve meşhur kahvaltı yerleri, köyün sosyal ekonomisinde önemli yer tutar. Rumelifeneri, Garipçe ve Rumelikavağı ile birlikte Boğaziçi’nin ranta kurban edilmemiş son sahil yerleşimlerinden biridir.
17 Nisan 2017 Pazartesi, Rumelifeneri…
Henüz ranta kurban gitmemiş Boğaziçi köylerini dolaşıyorum sırasıyla. Göktürk Merkez Mahallesi’nde oturan biri olarak, Rumelifeneri için araştırma yaptım. Köye ulaşım İETT otobüsleriyle sağlanıyordu. Bunlardan biri her yarım saatte bir kalkan Hacıosman Metro çıkışındaki 150 hat numaralı otobüstü, ki Göktürk’ten Hacıosman’a giden otobüslerimiz vardı. Diğeri Taksim’den kalkan 40 hat numaralı otobüs olup, her iki otobüs de Garipçe Köyüne uğramaktaydı.
Tercihim Hacıosman’dan kalkan otobüsler oldu. Taksim Gümüşsuyu’ndan kalkan 40 hat numaralı otobüslerin sefer sayısı sınırlı sayıda olup, çalışanlara yönelik ve çok geç saatlerde gerçekleşmekteydi.
Hacıosman Metro çıkışında Rumelikavağı, Garipçe, Rumelifeneri, Kilyos, Kısırkaya ve diğer semtlere giden belediye otobüsleri hazır beklemekte, ulaşımı kolaylaştırmaktadır.
Hacıosman’dan bindiğim 150 hat nolu İETT otobüsü kısa sürede Sarıyer’e ulaşıp, yeni yolcularını alıyor. İçlerinde Garipçe Köyü’ne gidenler de var. Otobüsümüz Şehit Mithat Yılmaz Caddesi’nden sonra eski Kilyos yoluna giriyor ve burgaçlar halinde Sarıyer sırtlarına tırmanmaya başlıyor. Boğazın damı sayılabilecek bir yüksekliğe çıkıyoruz ki muhteşem bir manzara önümüzde duruyor. Yaklaşık 6 km sonra Koç Üniversitesi’nin önünden geçip, yeşillikler içindeki Rumeli Feneri yolunu izliyoruz.
Biyolojik çeşitlilik olarak tanımlanan bitki ve hayvan çeşitliliği bakımından da önemli bir yere sahip Sarıyer sırtları ve Boğaziçi kıyıları…
İstanbul ve çevresindeki orman alanları, dünyanın önemli kuş göçü yoğunlaşma alanlarından biri olup, yüz binlerce su kuşuna, yırtıcı ve ötücü kuş türüne göç döneminde ev sahipliği yapmaktadır. Bu özellikleri nedeniyle İstanbul Boğazı, ülkemizde ve dünya üzerinde kuş göçünün en iyi izlenebildiği yerlerden biridir.
Ayrıca Sarıyer’deki Türkmenbaşı Tabiat Parkı, barındırdıkları önemli bitki örtüsü ve yaban hayatı ile halkın dinlenme ve eğlenmesine uygun tabiat parçaları olarak bu orman alanları içinde yer almaktadır.
Yolumuzun her iki yanı ve gözlerinizin uzanabildiği yamaçları sahilçamı, karaçam ve meşe ağaçları ile kaplı… Bitki örtüsü ve çam kokusu bizi kendimizden geçirdi. Yıllar önce, Marmaris’ten Datça’ya giderken de aynı duyguluları yaşamıştım...
Yol boyunca çam ağaçlarının arasından görebildiğimiz ölçüde, Boğaziçi’ne ve Anadolu yakasındaki Poyrazköy kıyılarına bakıyorum. Poyrazköy’ de birçok teknenin yan yana dizilip, kıçtankara bağlandıklarını görüyorum otobüsümüzün camından. Girdiğimiz bu ormanlık yolda ilerlerken başka bir dünyaya gelmiş duygusuna kapılıyor insan.
Çiftlik Caddesi yolunu geçtikten biraz sonra da boğazın damından kıvrılarak sahile doğru inmeye başlıyoruz ve Garipçe Köyü’ne ulaşıyoruz. Garipçe yolcularını bırakan otobüsümüz tekrar tırmanmaya başlıyor, fotoğraf makinemi çalıştırmaya başlıyorum. En ön koltukta yer bulmuştum hareket halinde fotoğraf çekebileyim diye.
Tekrar Rumelifeneri yoluna çıkıyor ve Garipçe ’den 2,5 km uzaklıktaki Rumelifeneri ’ne 20 dakika sonra giriş yapıyoruz. Göğün damına çıkmıştık ya, bu kez de, İstiklal Caddesi’nde dönerek deniz seviyesine inmeye başlıyoruz. Rumelifeneri durağında inenler oluyor. Ben özellikle son durağa kadar gitmek istiyorum dönüşte durak aramayayım diye.
İstiklal Caddesi bitiminde Barınak Restoran’ın yanından Kale çıkmazına kıvrılıyor, sonra da kuzeye yönelerek Kale Caddesi’ne giriyor otobüsümüz. Kale Caddesi otobüs durağında iniyorum. Etrafı kolaçan ettikten sonra, Kale Caddesi üzerinde kuzeye, Karadeniz’e doğru yürümeye başlıyorum. Google haritalardan Rumelifeneri Köyü Kalesi ile Topçu Kulesi’nin buralarda olduğunu öğrenmiştim.
Kale Caddesinde tırmanmaya başlıyorum. Yalçınkaya Restoran’ın yanından geçerek 10 dakikada kale girişine ulaşıyorum. Tel çitten yapılmış bir açık kapı ve yaklaşık 100 metre ileride kale… Herhangi bir görevli olmadığı gibi açıklama levhaları da yok. Kaderine terk edilmiş. Kaderine terk edilmişliğini her karede ortaya koyduğum kale, bağrını Karadeniz’e dönerek ve geçmişteki ihtişamlı günlerini özlemle anarak sessiz bir çığlık atmakta…
Kaleye giriş kapısı kemerli bir yapı göstermektedir. Kemer yapısındaki harçlar bağlayıcılık özelliklerini kaybetmişler. Kemeri oluşturan pişmiş toprak tuğlaları tutamayarak düşmelerine ve kemerde ağır hasara sebep olmuş. Ayrıca bu durum kaleyi çevreleyen sur duvarı derzlerinde de görülüyor.
Sur duvarlarında boşluklar oluşturmuş. Yapının daha fazla hasara uğramaması için yapı derzlerinin yenilenerek sur duvarındaki boşlukların onarılması, kale giriş kapısındaki kayıp pişmiş toprak tuğlaların derzleri ivedilikle yenilenerek yerine konması gerekmektedir. Ancak kale kaderine terkedilmiş.
Cumhuriyet döneminde askeri karakol olarak kullanılmış. Tasarımı Rum mimar tarafından yapılan kale 18. yüzyılda inşa edilmiş, aynı yüzyıl içinde yenilenmiştir. Kale yaklaşık 55 metre,70 metre boyutlarındadır. Kuzeye bakan iki köşegeni eğik olarak kesilmiş kenar dikdörtgen formdadır. Yığma taş ile inşa edilen yapının kemer ve kubbesinde tuğla malzeme kullanılmıştır.
İki farklı kotta teraslanmış olan avluyu bir duvar çevrelemektedir. Doğu ve batı duvarları üzerinde sekizgen planlı birer kule yer almaktadır. Batı kulesi özgün formunu korurken doğu kulesi çeşitli tahribatlar sonucu özgün formunu koruyamamıştır.
Doğu kulesinde merdiven basamaklarında kayıp, iç duvarlarında yıkılma ve iç mekânda bitki oluşumları görülmektedir. Kulelerde derz yenileme, duvardaki boşlukları doldurma ve bitki oluşumlarının büyümesini engelleyici ve bitki oluşumlarını kurutucu solüsyonlar kullanılabilir. Avlunun güneyinde sarnıç bulunmakta olup, yine avlu içinde bazı yapılara ait temel kalıntıları görülmektedir. Kalenin Karadeniz’i gözetleyen, avludan giriş sundurmasına çıkışı sağlayan merdiven hala ayakta dursa da basamak kayıpları sebebiyle işlevini yitirmiş.
Tarihteki işlevi ve ihtişamından çok uzak bir görüntü içinde olan Rumelifeneri Kalesi’nin günü birlik vakit geçirmek, çeşitli yerlerinde fotoğraf çektirmek ve kemerleri içinde mangal yakmaktan öte bir işlevi kalmamış.
Kaleyi ve çevresini etraflıca gezip, fotoğrafladıktan sonra geri dönüyorum. Gelirken yanından geçtiğim Yalçınkaya Restorana uğruyorum. Restoranda çalışanlardan başka kimse yoktu. Kendimi tanıtıyor ve restoran hizmetleri için bilgi istiyorum. Girişteki cama asılmış fiyat listesine bakıyorum. Oldukça uygun. Tereyağlı Karides 50 TL, levrek 70 TL, hamsi tava 35 TL…
Çalışanlardan Mehmet Ahmetov, ikram ettiği çayı yudumlarken, beni bilgilendiriyor. Sonra da dışarıda birlikte özçekim yaparak, fotoğraf karelerinde yerimizi alıyoruz. Yalçınkaya Restoran çalışanlarına teşekkür ederek Rumelifeneri ’nin Boğaziçi’ne bakan bölümüne, mendirek tarafına geçmek istiyorum. Kale Caddesi’nden Atatürk Caddesi’ne giriyorum.
Cumhuriyet Dönemi öncesinde, ufak bir Rum köyü olan Rumelifeneri, çıkan yangınlar ve depremler sonrasında o tarihi Rum evlerini yitirmiş. 1923 yılında Türkiye ile Yunanistan arasında gerçekleşen nüfus mübadelesinin ardından burada yaşayan Rumlar, Yunanistan ya da Kıbrıs’a gitmek durumunda kalmış. Köyde yaşayan diğer gayrimüslimler ise zaman içerisinde köyü terk etmiş. Cumhuriyet sonrasında ise ülkemizin Karadeniz bölgesinde yer alan Rize kentinden göçen halk buraya yerleşmiş.
Atatürk Caddesi üzerinde mendireğe doğru giderken ilk gözüme çarpan köyün camisi ve minaresi oldu. Biraz daha ilerleyince, asırlık bir çınarın bulunduğu Çınaraltı meydanına ulaşıyorum. Sol tarafımda Rumelifeneri Derneği ve çay bahçesi var. Dernek, Rumelifeneri’ndeki eğitimden sağlığa, elektrik kesintilerinden ulaşıma kadar yaşanan bütün sorunların bir an önce çözümlenmesi için uğraş vermekte.
Çay bahçesindeki büfede sandviçlerin yanı sıra her türlü içeceği bulmak da mümkün. Bu bahçede yanınızda getirdiğiniz yiyecekleri de, sadece çay söyleyerek yiyebilirsiniz. Çay bahçesine girerek bir çay söylüyor ve evde hazırladığım kaşar peynirli sandviçimi yiyorum.
Rumelifeneri Deneği sakinlerinden edindiğim bilgilere göre, kayıtlı nüfusu 3 bin 500 olan köyde, bir ortaokul bulunuyor. Köyde yaşayan lise çağındaki gençlerse, Sarıyer civarındaki okullara gidiyormuş. Çay bahçesinin karşısındaki camiyi soruyorum. Yeni Cami olduğunu söylüyorlar. Köyde biri büyük biri küçük olmak üzere iki cami yer alıyormuş. 1970’li yıllara kadar büyük caminin yerinde bir kilise yer alıyormuş. 1970’li yıllara gelindiğinde bakımsızlıktan çöken kilisenin yerine, köyün artan Müslüman nüfusu da göz önünde bulundurularak Rumelifeneri Yeni Camii inşa edilmiş. Diğeri de Ramazan Ağa Camii…
Çay bahçesinden ayrılarak mendireğe doğru yürüyorum. Görünen mendireğin sağ tarafımda Mendirek Balık Lokantası, sol tarafımda ise Rumeli Feneri ile Golden Beach Club yer almakta.
Rumeli Feneri, Osmanlı Dönemi’nde Kırım savaşı sırasında Fransız ve İngiliz gemilerinin İstanbul Boğazı’nın ve Karadeniz’in girişlerini görebilmeleri için yapılmış. Deniz yüzeyinden 58 metre yüksekte inşa edilip kule boyu 30 metre yüksekliğindedir. Fener ve beyaz beyaz ışığı 18 deniz mili uzaktan görülebiliyor.
Rumeli Feneri ’nin İstanbul Boğazı’na bakan tarafında yer alan balıkçı barınağı olarak da bilinen mendirekte, köy halkına ait balıkçı tekneleri bulunuyor. Köylerinde liman olmadığı için Garipçeli balıkçılar da teknelerini Rumeli Feneri’ne bırakıyorlar. Köyün Karadeniz’e bakan tarafında ise denize girilebilen sahili ve binalar yer alıyor. Denize girilebilen kısım, bölgenin kayalık olmasından dolayı, düşünüldüğü gibi çok geniş değil.
Mendireğin en uç noktasında, Boğaziçi ile Karadeniz’in birleştiği noktada Roke Balık Lokantası yer alıyor. Roke’nin manzarası müthiş… Masanıza oturduğunuzda bir yanda Karadeniz, diğer yanda Boğaziçi’ni seyredebiliyorsunuz. Meral Okay, Tan Sağtürk, Emre Altuğ, Sibel Tüzün, Çağla Şikel gibi ünlü isimlerin buraya geldiklerini öğreniyorum.
Mendirek boyunca dolaşarak fotoğraflarını çektikten sonra, Mendirek Balık Lokantasına giriyorum. İnternette lokanta ile ilgili yorumlar oldukça olumluydu. Kendimi tanıttıktan sonra, lokanta ile ilgili bilgi istiyorum. Yetkili olduğunu söyleyen Mehmet Bey, lokantamızda Asya ve Avrupa olmak üzere İki Kıtayı aynı anda görebileceğiniz gibi Karadeniz ile Boğaziçi’ni bir arada izleme şansına da sahip olursunuz.
Günlük, taze balıkları ve diğer deniz ürünleriyle, değerli misafirlerimize muhteşem bir damak zevki ve görsel güzellik sunmaya devam etmekteyiz. Dedi. Serpme sabah kahvaltı fiyatımız 30 TL’dir. Mendirek Balık Lokantası ve terasından mendireğin fotoğraflarını çektikten sonra, görevlilere teşekkür ederek ayrılıyorum…